Үлегер домактарда кандыг кожумактар азы эдеринчилер чедир бижиттинмейн барганын айтырыглар дузазы-биле тодарадыңар. Үлегер домактарның утказын делгереңгей кылдыр тайылбырлаңар.
Билиг… дескен чазыг.. дужер,
Ажыл… дескен түрег.. дужер.
Өөрүң… өжээн бодава,
Өлең… өрт салба.
Булут … хүн караа чылыг,
Улус … ава караа чымчак.
Даг … кара…
Довук … ак базар.
Пропущены окончания родительного падежа (кымның? чүнүң? — «чей? чего?») у первого слова и притяжательные окончания (-ы/-и, -ы/-зы) у второго слова. Первое слово отвечает на вопрос кымның? / чүнүң?, второе — на вопрос кымның чүзү? / чүнүң чүзү?
- Билигниң дескен чазыы дужер (чүнүң чазыы? — билигниң). Ажылдың дескен түрээ дужер (чүнүң түрээ? — ажылдың).
- Өөрүңнүң өжээн бодава (кымның өжээ? — өөрүңнүң). Өлеңниң өрт салба (чүнүң өрдү? — өлеңниң).
- Булуттуң хүн караа чылыг (чүнүң караа? — булуттуң). Улустуң ава караа чымчак (кымның авазы? — улустуң).
- Дагның каразы… Довуктуң ак базар (чүнүң? — дагның, довуктуң).
Смысл:
- Первая пословица: путь, к которому человек пришёл через знания, и дело, которое делается трудом, ведут к успеху. Знание и труд — основа жизни.
- Вторая: не мсти по злобе, не вноси вред в чужое и в природу (не поджигай траву).
- Третья: солнце сквозь облако тёплое, а материнский взгляд (глаза матери) мягкий — материнская забота и ласка самые дорогие.
- Четвёртая: о горе и о реке (степи) — дорогое каждому своё родное место, природа родного края.
Родительный падеж в тувинском: -ның/-нiң, -тың/-тиң, -дың/-диң, -нуң/-нүң, -туң/-түң, -дуң/-дүң. Второе слово принимает притяжательное окончание (-ы, -и, -зы, -ы), поэтому слова связаны: кымның? чүзү?
Билигниң дескен чазыы дужер, ажылдың дескен түрээ дужер.
Өөрүңнүң өжээн бодава, өлеңниң өрт салба.
Булуттуң хүн караа чылыг, улустуң ава караа чымчак.
Дагның каразы, довуктуң ак базар.
